Home
Werkgebied
Canon van OverijsselCanonkijker in beeld Tradities in Overijssel
Stichting IJsselacademie
Bezoek- en postadres:
Eikenstraat 20
8021 WX Zwolle
t 038 331 52 35
e info@ijsselacademie.nl

Juryrapport 2012

FRITS DE ZWERVER PRIJS 2012
Juryrapport


Vorig jaar bij de prijsuitreiking van de Frits de Zwerver schrijfwedstrijd vertelde oud-burgemeester Smit van Hardenberg, grondlegger van het Frits de Zwerver Fonds, hoe hij als kind de oorlog had beleefd. Eén van de beelden die het publiek door de ogen van hem als 10-jarige zag, was dat van het lege huis van zijn joodse buurtgenoten. Ze waren ineens weg en niemand wist waarheen ze vertrokken waren. Niemand ook wist op dat moment wat hun gruwelijk lot zou zijn en dat zij nooit meer thuis zouden komen. Het lege huis als voorbeeld van de ondergang van de joodse Nederlanders.

Leegstand van huizen is op meer situaties in de Tweede Wereldoorlog van toepassing:
In mei 1940, vlak na de Duitse inval, werd Rotterdam gebombardeerd en in het verwoeste stadsdeel stonden veel huizen leeg.
Later werden hele gebieden aan de Noordzee-kust ontruimd. Mensen moesten hun huis verlaten omdat de bezetter daar verdedigingswerken bouwde tegen de geallieerden. Hetzelfde gebeurde vanaf 1944 bij bruggen over de grote rivieren tijdens de opmars van de geallieerde bevrijders.
Dan waren er de ‘lege’ huizen van gezinnen van verzetsmensen, die ondergedoken waren vanwege dreigende represailles.

Het lege huis werd gekozen als thema voor de 12de editie van de schrijfwedstrijd en bleek een schot in de roos. Het bleek veel leerlingen te inspireren om een opstel te schrijven en in te sturen. Maar liefst 75 inzendingen belandden op tafel bij de jury: het op één na hoogste aantal ooit dat bij ons binnenkwam. We hebben zelfs even overwogen om een voorselectie te laten doen, maar uiteindelijk toch zelf alle opstellen gelezen.

Een paar constateringen, kort:
De deelnemers kwamen uit 30 verschillende plaatsen en van 11 scholen, waarbij 30 leerlingen in klassenverband meededen. De deelname van dit jaar geeft een goede spreiding van de herkomst van de inzenders te zien. Opvallend is steeds weer dat het aantal meisjes dat de pen oppakt veel groter is dan het aantal jongens. Dat was deze keer niet anders.
Verder is het ons als jury eens te meer duidelijk geworden dat de kwaliteit van een opstel verband houdt met het eigen initiatief om aan de wedstrijd mee te doen. Voor anderen is juist de stimulans van docenten erg belangrijk. De informatie die zij aan hun leerlingen meegeven zien we vaak in hun opstellen  terugkomen. Wij willen de docenten Nederlands en geschiedenis dan ook van harte bedanken voor hun bijdrage aan het succes van deze editie van de wedstrijd.

Bijzonder is dat we, anders dan alle voorgaande keren, op dit moment al weten wat het thema voor de wedstrijd van 2013 zal zijn. We hebben gekozen voor de 4 V’s die in het  oorlogsmonument, dat Kees Verkade maakte voor de gemeente Hardenberg, worden verbeeld: Verlies,Verdriet, Verzet, Vrijheid. We hopen dat deze begrippen volgend jaar opnieuw veel leerlingen zullen prikkelen een opstel te schrijven.

Konden wij vorig jaar twee opstellen met een prijs belonen, dit jaar zijn er gelukkig weer drie winnaars. Allemaal meisjes. Niet zo verwonderlijk, gezien de verhouding jongens – meisjes dat aan de wedstrijd heeft meegedaan.

De jury kwam op woensdag 4 april jl. in Kampen bijeen in het gebouw van de IJsselacademie om de opstellen te beoordelen. Daarbij hebben we ons door vier criteria laten leiden:

1. Komt het thema goed uit de verf?
2. Boeit het verhaal? (Is het verrassend, ontroerend, spannend, meeslepend, prikkelend geschreven.)
3. Hoe steekt het opstel taalkundig en -technisch in elkaar? (Hierbij letten we op compositie, taalgebruik en spelling.) en
4. is het verhaal geloofwaardig? (Zijn de historische feiten correct en had het verhaal in werkelijkheid kunnen gebeuren.)

Onze keuze viel op de volgende verhalen, in willekeurige volgorde:

Het eerste: Geluid van liefde, geschreven door Rachel Sebens

‘Ze zeggen dat ik dingen herhaal.’
‘Ze zeggen dat ik dingen vergeet.’
‘Ze zeggen dat ik dingen herhaal.’
We komen binnen in de stille kleine kamer van een oude vrouw, die vergeetachtig wordt. Ze is alleen. Ze wordt steeds onzekerder over zichzelf en de lege omgeving. Nadenken moet steeds van voren af aan. (een prachtige typering).
Ze staat moeizaam op uit de stoel, want het glas voor het portret schittert zo. David.
Ja, toen! Dát herinnert ze zich glashelder. De oorlog. Het schieten. De angst. Maar…: samen, met David.
David, die ze als kind al kende, werd haar liefde en steun en toeverlaat. Hij was er altijd: toen de oorlog begon, toen haar zus werd neergeschoten, toen ze een miskraam kreeg. Ze kwam er overheen doordat David bij haar was. Maar hij ging weg en kwam niet meer terug. Voor haar begon de oorlog toen pas en na de bevrijding ging het gevecht gewoon door. Iedere dag het gemis. Als…. Ik had…. Ik zou…. Nooit moeder geworden of oma. Door Davids dood bleef het huis leeg. Geen plaats voor een ander. In de verzorging doet de verzorging zijn best voor de eenzame oude vrouw.
‘Ze zeggen dat ik het moet vergeten, dat ik opnieuw had moeten beginnen.’
‘Ze begrijpen altijd alles hier, maar weten doen ze niets.’ Een rake typering van goede bedoelingen en onvermogen.
Aan het eind van het verhaal is er weer veel herrie. Het lijkt wel oorlog: gegil, geloop op de trap, sirenes... Maar ze hoort het niet meer.
‘Ze zeggen dat ik dingen herhaal.’
Ook dat is nu voorbij.

Een schrijnend verhaal van leegte en verlatenheid in een leven dat zo anders zou zijn gelopen als de oorlog er niet was tussengekomen. Een verhaal, herkenbaar en navoelbaar voor de lezer.

Het tweede verhaal, met de titel Het lege huis, werd ingestuurd door Charlotte Polman

‘De leegte domineerde de ruimte.’
‘…alles was leeg. Leeggehaald.’
‘Alles weg.’
Zo staat Sara na de bevrijding in het lege huis van haar beste vriendin Abigaïl of liever Abby, zoals zij haar noemt. En gelijk met tranen komen de herinneringen.
Het is het verhaal van twee joodse vriendinnen, van wie Sara de oorlog heeft overleefd en na de oorlog is teruggekeerd naar het, lege, huis van Abby. Ze richt zich daar tot haar begaafde, vermoorde hartsvriendin.
Sara herinnert zich hoe deze leegte begon: Abby’s vader verdween. Wat was Abby na een half jaar blij met een geschreven krabbeltje, een levenstekentje van vader. Het laatste.
Sara herinnert zich het verjaardagscadeau dat Abby maakte voor haar moeder: een schilderij van een donker bos. De lichtstraal valt op een vioolspelend meisje: Abby.
Sara ziet, vermomd als schoonmaakster, een droeve stoet aan zich voorbijtrekken. Een joden-razzia. Ze herkent Abby aan haar vioolkoffer. En Abby kijkt op. ‘Ze lijkt te weten wat haar te wachten staat, maar houdt zich groot. Voor mij’.
Sara gaat in het lege huis aan Abby’s tafeltje zitten en begint een brief: ‘Lieve, lieve Abby.’ Het is een ontroerend epistel. ‘Ik zal mijn kinderen over jou vertellen’, schrijft ze, en dat is precies wat ze hier doet!!

Een knap gecomponeerd verhaal, waarin van heden naar verleden wordt geschakeld, rondom woorden of situaties die nu en toen betekenis hebben, zoals een familiefoto, het schilderij, alle twee verdwenen, of de trap die naar de hemel leidde, maar nu de versplinterde trap is in het lege huis. Het is het relaas van een grote vriendschap die genoeg is om een heel leven te vullen, maar door het gemis een nooit te vullen leegte achterlaat. Shalom, een prachtig document!

Ten slotte, het derde prijswinnende verhaal, ook met de titel Het lege huis, is geschreven door Eline Bruintjes.

Eliane keert na de oorlog terug naar haar eigen huis, waar ze met haar familie gelukkig is geweest tot de jodenvervolging begon. Zij is als enige teruggekeerd en komt in het lege huis. Het is uitgewoond door de Duitsers. Aan de muur zit het nummerplaatje nog, waar ze destijds haar naam had ingekrast. Ze herinnert zich de warmte van de liefde van haar ouders. Ze neemt ons mee naar binnen en we zien hoe de veilige binnenruimte is mishandeld. Een grote Jodenster is op tafel getekend. Alles is aan flarden, gescheurd, verschoven. De lievelingspop van haar zusje is met een laken opgeknoopt. JOOD! Ze redt nog een fotootje: daar zit ze op de rug van haar vader, als klein gelukkig meisje.
Dan herinnert ze zich, hoe ze met veel geweld werden opgepakt en afgevoerd. Dat zijn ook haar nachtmerries. Vanbuiten kon ze de schijn ophouden. Maar haar binnenste is geworden als het interieur van dit huis: alles is omgetrapt en vermorzeld. Leeg en vol angst. Net als de houten vloer is haar huidskleur vaal geworden en zitten er diepe krassen in  haar ziel. Maar ze moet sterk zijn en ze wil sterk zijn; haar moeder heeft dit in haar laatste woorden tot haar gezegd. Dat kan ze alleen maar door het lege huis voorgoed achter zich te laten.

Het geschonden huis is de mooie en verdrietige verbeelding van het drama van het gezin van zomaar één meisje, nu een vrouw, die als enige overlevende kan terugkeren naar dat huis. Maar doordat het de geschiedenis heeft vastgehouden, kan ze daar niet verder of blijven. Met het sluiten van de deur van het huis wil ze de deur naar het verleden sluiten. Dat gaat niet. Ze loopt weg en besluit nooit meer terug te komen.

Dit zijn de drie verhalen van de Frits de Zwerver Schrijfwedstrijd 2012 die door de jury als de beste zijn beoordeeld. Gaat u ze vooral ook zelf lezen. Ze zijn straks te vinden op de site van de IJsselacademie. En we hebben hier en nu een aantal exemplaren bij ons voor belangstellenden.

Alle drie hebben gewonnen en verdienen onze felicitaties. Maar welk verhaal van deze drie vinden wij het beste van 2012? Na het wisselen van woorden van ontdekking, verwondering en waardering kwamen wij als jury tot het toekennen van de derde prijs aan Rachel Sebens, 16 jaar, uit Zwolle, leerling van het Greijdanuscollege aldaar. De tweede prijs kennen wij toe aan Eline Bruintjes, 17 jaar, uit Kampen, ook leerling van het Greijdanuscollege in Zwolle. En, het kan dan niet anders, de eerste prijs gaat dit jaar naar Charlotte Polman, 15 jaar, uit Ommen, leerling aan het Vechtdalcollege in Hardenberg. We zijn blij met elke winnaar, maar u begrijpt hoe extra blij wij waren toen bij het openen van de enveloppen bleek dat we voor het eerst de hoofdprijs mogen uitreiken aan een leerling van een school in deze gemeente.

Proficiat voor alle drie winnaars! Ik nodig jullie uit naar voren te komen om uit handen van de burgemeester hun prijzen in ontvangst te nemen.


Namens de jury,
Dr. J. Slomp, voorzitter

 

Winkelmandje

VirtueMart
Uw mandje is momenteel leeg.

Tekst van de Maond
Bekijk hier alle teksten.
Nieuws
Streektaal in de zorgWoordenboek van de Overijsselse taalDigitale dossier Cursussen ambachtelijk hip

Disclaimer | Colofon | © 2011 Stichting IJsselacademie. Alle rechten voorbehouden.