|
In april herdenken wi’j dat an de Twiede Wereldoorlog 65 jöör eleden een ende kwam. Deventer bi’jveurbeeld wier op 10 april bevri’jd. Disse keer is een Deventer oorlogsverhaal van Wim Lubberding Tekst van de maond.
Rogge
Johan vèègden met zien mouwe een pleksken schone op één van de vettige roeten van de bankwerkerieje. Hee tuurden in het donker van de decemberaovond in de verduusterde straote um te zeen of de kust veilig was. Zes uur, ètenstied dus, gin mense te zeen. Gin burgers en gin Duitse soldaoten. Al een paar keer was dit het juuste moment ewest um een klein waogstukjen te ondernemmen.
Veurzichtig, op de tast, haalden hee in het schemerdonker de veertig kilo zwöre zak met rogge achter de deurtjes onder zien werkbanke vandan. De fietse zetten hee tegen het aambeeld. Dan legden hee veurzichtig de zak dwärs aover de bagagedrager. Foj, wat een onwies zwöre pungel was dat. As bankwerker was hee wel wat gewend, maor hier zol hee zowat van an het zweten kommen. Of was dat soms van de spanning?
Toen hee veurige wèke weer es bie één van de landbouwcoöperaties in Drenthe een machine had motten naokieken, had hee wel eerst an zichzelf edacht. Hee kenden de meeste lu van alle maalderiejen vrie goed en ze hielpen hem zovölle meugelijk voort. As hee ergens kwamp, zocht hee eerst een goed kosthuus, wöörvan bekend was dat de mensen an de goeie kante stonden en... dat hee het döör een paar dagen goed van èten en drinken had. Döörnao pakten hee het gereedschap uut zien grote kiste en borg dat goed weg. En dan kwamp altied het grote spannende moment dat er zodaonig met de chef van de maalderieje epraot mos worden, dat dee de grote kiste vol leet doon met een zak rogge of tarwe. As dat dan weer gelukt was, schreef hee met een groot stuk gèèl vet-kriet op het deksel: GEREEDSCHAP MONTEUR. Dan stuurden hee de kiste met Van Gend en Loos naor zien baas, dee van alles op de heugte was. En dan pas ging hee echt an het werk.
Zo had Johan d’r steeds veur können zörgen dat zien vrouwe en vier kinder nooit met een löge mage naor bedde hoofden.
Hee ging naor buten, dreiden de deure van de werkplaatse achter zich op slot en stapten in de vreeskolde aovend veurzichtig op de fietse. Foj, döör kwamp hee nog bienao an het slingeren. Wat een gewichte. De olde fietse kreunden d’r van. Gespannen en op elk geluud bedacht reed Johan deur de donkere, stille straoten.
Nergens was een spierken licht te zeen. Alle ramen wazzen op Duits bevel verduusterd. Straotlanteerns mochten al een hele tied neet meer an. Döör was trou-wens ook gin gas meer veur. Ie kregen toch al neet vaker as dree keer daags een uurken gas um wat te kaoken. Buten dee tieden was er gens gin druk meer op de gasleidingen. Het duuster kwamp Johan goed van passe en hee merkten, dat zien härte het ook weer wat rustiger an deej.
Vlak bie een kruuspunt heurden hee het geluud van een vrachtauto met dieselmo-tor. Dat mos een Duitser wèzen, want de enkele burgerauto dee d’r nog reej liep op holtgas en dat gaf een heel ander geluud. Hee zag twee streepkes licht deur de gro-tendeels geblindeerde koplampen op zich toe kommen. Gauw sloeg hee rechtsaf, maor bemerkten tot zien schrik dat hee zo bie de Ortskommandant veur de deure langes kwamp.
Hee hield zien positieven bie mekäre. As hee noe terugge ging, liep hee helemaole in de gaten Terwiel dat deur hem hen flitsten, sloeg de pechduvel nog es toe, maor noe härder. Hee stoekten iets deur een knipgat in de weg. Even dacht hee nog dat alles goed ging. Maor dan veulden hee een siddering deur de fietse, gevolgd deur een doffe plof. Oh, oh, wat een ellende. Döör was hem de steunstange van de baga-gedrager onder het gewicht van de zwöre zak bezweken. Het touwtjen van de zak was lös-eschaoten en de helfte van de rogge gutsten as water uut een emmer op straote.
Johan keek um zich hen. Gin schildwacht bie de Ortskommandant te zeen. Gauw greep hee de noe nog maor halfvolle zak, plantten hem veur zich op de stange en maakten dat hee wegkwamp. Viefentwintig meter verder keek hee umme en zag dat de schildwacht inmiddels an de stoeperand naor de rogge stond te kieken.
Eénmaol thuus smeet hee de zak onder de keukentaofel en stapten de kamer in. Zien vrouwe en kinder, dee an de aovendboterham zatten, hadden metene deur dat er iets mis was. “Jo, haal de weckkètel uut de kelder. Wim, de jas an want ie mot mien hellepen. Dinie, geef mien gauw stoffer en blik.”
Onderwiel Johan de rogge uut de zak aoverstortten in de weckkètel, vertelden hee kort wat er gebeurd was. Hee trok zien jas uut, gevolgd deur een dikke trui, toen de jas weer an en met een: “Foj, ik zwete mien dood”, verdween Johan met Wim in de donkere, kolde decemberaovond. Willemien, zien vrouwe, sloeg de schrik um het härte toen ze achter het huus Johan tegen Wim heurden zeggen dat ze mossen opscheten, want het was bienao acht uur, dus ‘spertied’.
Bie het grote herenhuus, wöör de Ortskommandant huusden an-ekommen, zag Johan dat alles er nog net zo bie lag as een dik kwartier gelejen. Hee stopten an de stoeperand en zag de schildwacht in zien dikke winterjas. Met völle stroop an de kwaste zei Johan: “Herr Oberlieutenant, ich see hier auf de straote zaod liegen. Mag ich dat mitnemmen?” “Mir egal”, zei de oorlogsmeuie olde Duitser en vervolgden zien rondjen um het huus van zien baas. Dree menuten later zatten ze beiden weer op de fietse. Wim met de zwöre zak op zien baovenbenen dwärs op de stange, wöördeur zien benen bienao werden af-ekneld.
Onderwiel Johan thuus bie een kop surrogaatkoffie biekwamp van de emotie, dekten mo de grote uuttrektaofel met een taofelzeil. De kinder móchten neet allenig opblieven, nee, ze móssen. Bie toerbeurte gingen ze op de fietse, dee met het ach-terrad op een standaard stond. De dynamo tegen de achterband zörgden via een dröödjen naor de koplampe veur licht op de taofel. Tot bienao middernacht werd deur de hele familie het straotvuul, zoas takjes, steentjes en zand, met de hand uut de rogge ezeefd.
Toen de beide oldste jonges meu in bedde rolden, zei Jo tegen Wim: “Ik hebbe van mien lèven ’s nachs nog nooit zo’n ende efietst.”
|
