Het stilzwijgen doorbroken. Indiëveteranen doen een boekje open

Meer dan zeventig jaar na dato ziet hij ze in zijn dromen nog voor ogen, de beide militairen die brandend uit hun pantserwagen kropen nadat deze bij Singosari op een mijn was gelopen. ‘Ze riepen om hun moeder en God’, vertelt hij met een brok in de keel. De militairen overleden later in het ziekenhuis aan hun verwondingen. Mede door deze ervaring werd dienstplichtig soldaat Nico Teijken afgekeurd voor verdere dienst in de tropen. Indië tekende Teijken voor het leven.

Onder de vlag van het nationaal onderzoeksprogramma Dekolonisatie, geweld en oorlog. Indonesië 1945-1950 deed de stichting IJsselacademie in januari 2018 een oproep aan ooggetuigen van deze periode in Overijssel om hun verhaal te doen. Een tiental mensen reageerde, vooral kinderen van Nederlandse veteranen die hun kans schoon zagen het verhaal van pa voor eens en altijd vast te leggen. Uiteindelijk zijn vijftien veteranen geïnterviewd. De verhalen zijn gepubliceerd via MijnStadMijnDorp.

De openhartigheid van de geïnterviewden staat in schril contrast met het vermeende stilzwijgen waarin de Indiëgangers zich sinds jaar en dag zouden hullen. Het lijkt wel alsof met het wegvallen van hun generatiegenoten de schroom om te vertellen bij de laatste ooggetuigen afneemt. De sobats (strijdmakkers) met wie ze hun verhalen vroeger deelden zijn immers goeddeels overleden. Reünies zijn er bijna niet meer. De ‘laatsten der laatsten’ hebben weinig meer te verliezen en doorbreken het stilzwijgen.

Op 24 januari is de themapagina Overijsselaars in de Oost van het cultuurhistorisch platform MijnStadMijnDorp gepresenteerd, tijdens een bijeenkomst van het netwerk Getuigen & Tijdgenoten van het nationaal onderzoeksprogramma. Een handvol veteranen was hierbij aanwezig. Historicus en interviewer Ewout van der Horst benadrukte het belang om de dynamiek van de oorlogsvoering voor ogen te houden bij de discussie over het gebruik van extreem geweld door Nederlandse militairen in voormalig Nederlands-Indië. De interviewverslagen worden meegenomen in het vervolgonderzoek.

De verhalen zijn te vinden op het cultuurhistorisch platform MijnStadMijnDorp. Klik hierom ze te bekijken.

*Titelfoto: Indiëveteraan Henk Aalders uit Hengelo. Albert Bartelds portretteerde de geïnterviewde veteranen met voorwerpen uit hun Indiëperiode.